Sekret botaniki w akwareli – więcej niż ładny obrazek

Kiedy rozmawiam z kimś i opowiadam o tym, że maluję botanikę akwarelą, reakcja jest przewidywalna. Uśmiech, skinięcie głową, czasem „o, jakie to relaksujące”. I mają rację — jest relaksujące. Ale to trochę tak, jakby powiedzieć o jodze, że jest relaksująca. Prawda, ale nie cała prawda. I zdecydowanie nie ta najciekawsza część.

Bo malarstwo botaniczne robi z człowiekiem rzeczy, których się nie spodziewasz. Rzeczy, które trudno wytłumaczyć komuś, kto jeszcze nie siedział z jednym kwiatem przez dwie godziny, próbując zrozumieć, dlaczego płatek jest różowy przy nasadzie i łososiowy na końcu, a pomiędzy tymi dwoma kolorami jest coś, co nie ma nazwy.

Dzisiaj chcę Ci opowiedzieć o tych rzeczach. Nie o technice. Nie o pędzlach ani papierze. O tym, co się dzieje po drugiej stronie obrazka.

Zacznijmy od tego, czym botanika akwarelowa nie jest

Nie jest kopiowaniem zdjęć. Nie jest dekoracją. Nie jest — i to mówię z całą stanowczością — aktywnością dla cierpliwych ludzi, którzy lubią spokój.

To ostatnie jest mitem, który odstrasza połowę osób, zanim jeszcze spróbują. Słyszę to regularnie: „ja jestem zbyt nerwowa”, „za mało cierpliwa”, „mój umysł za szybko biega”. I za każdym razem mam ochotę powiedzieć: właśnie dlatego powinnaś spróbować. Nie mimo tego. Właśnie dlatego.

Malarstwo botaniczne nie wymaga, żebyś była cierpliwa. Ono cierpliwości uczy. To różnica, która zmienia wszystko.

Co się naprawdę dzieje, gdy siedzisz z kwiatem

Jest coś osobliwego w tym, co robimy, gdy malujemy roślinę z natury. Bierzemy obiekt, który większość ludzi mija bez zatrzymania, i poświęcamy mu czas, którego normalnie nie poświęcamy prawie niczemu.

Nie godzinę przed ekranem, gdzie co kilka minut coś nas odrywa. Nie rozmowę, w której połową uwagi już planujemy odpowiedź. Prawdziwą, pełną, niepodzieloną uwagę. Skierowaną na jeden płatek. Jedną łodygę. Jeden punkt, gdzie liść przechodzi w inny kolor.

Psychologowie mają na to nazwę — stan przepływu, flow. Mihály Csíkszentmihályi (nazwisko nie zostało napisane z pamięci 😉 opisywał go jako chwile, gdy zadanie jest wystarczająco trudne, żeby wymagać całej uwagi, ale nie na tyle trudne, żeby paraliżować. Malarstwo botaniczne trafia w ten punkt z zadziwiającą precyzją. Jest wymagające — ale w sposób, który wciąga, a nie odpycha.

Kilka lat temu, podczas szczególnie trudnego okresu, odkryłam coś, co teraz wydaje mi się oczywiste, ale wtedy było objawieniem: jedynym miejscem, gdzie mój umysł naprawdę milknie, jest czas przy papierze. Nie przy serialu, nie przy książce, nie przy spacerze — choć wszystko to pomaga. Ale tylko przy papierze przestawałam jednocześnie przeżywać to, co się dzieje, i analizować to, co się dzieje, i zastanawiać się, co powinnam z tym zrobić.

Przy papierze byłam po prostu tutaj. Przy tym kwiatku. Przy tym kolorze.

Rysunek jako forma słuchania

Jest jeszcze coś, o czym rzadko się mówi w kontekście malarstwa botanicznego. Coś, co odkrywam na nowo przy każdej roślinie, którą maluję.

Żeby namalować roślinę dobrze — naprawdę dobrze, nie tylko ładnie — musisz ją zrozumieć. Nie w sensie naukowym, choć i to przychodzi z czasem. W sensie bardziej podstawowym: musisz wiedzieć, jak ona rośnie. Dlaczego liście są ułożone tak, a nie inaczej. Skąd bierze się ten konkretny kierunek żyłek. Co sprawia, że kwiat ma właśnie taką formę — i czy to przypadek, czy ewolucyjna odpowiedź na coś.

Rysowanie zmusza do zadawania pytań, których normalnie nie zadajemy. I w tym zadawaniu pytań — w tej chwili, gdy patrzysz na roślinę i naprawdę chcesz ją zrozumieć — dzieje się coś, co najtrafniej mogłabym nazwać słuchaniem.

Większość z nas patrzy na kwiaty. Mało kto je słucha. Malarstwo botaniczne uczy tej drugiej umiejętności.

Terapeutyczny wymiar, którego się nie spodziewałam

Nie zaczęłam malować botaniki z powodów terapeutycznych. Zaczęłam, bo byłam zafascynowana poziomem precyzji, który ta technika wymaga. Chciałam się sprawdzić. Chciałam zobaczyć, czy dam radę odwzorować coś tak złożonego jak kwiat jabłoni w pełnym rozkwicie.

Terapia weszła tylnymi drzwiami.

Malarstwo botaniczne — przez samą swoją naturę — jest praktyką uważności. Nie dlatego, że ktoś tak to zaprojektował. Dlatego, że nie da się go robić nieobecnie. Możesz pisać maile na autopilocie. Możesz gotować, myśląc o czymś innym. Nie możesz malować żyłkowania liścia, gdy Twoje myśli są gdzie indziej. Ołówek natychmiast zdradza nieobecność.

I właśnie to — ta wymuszona obecność — jest tym, czego tak wielu z nas szuka, często nie wiedząc jak to nazwać. Nie relaksu. Nie oddechu od obowiązków. Prawdziwej obecności w jednej chwili, z jednym obiektem, bez jednoczesnego bycia w dziesięciu innych miejscach.

Znam osoby, które przyszły na warsztaty z botaniki akwarelowej z zupełnie pragmatycznych powodów — chciały się nauczyć czegoś nowego, wypełnić wolny wieczór, sprawdzić czy mają talent. I wróciły nie dlatego, że odkryły talent. Wróciły dlatego, że po raz pierwszy od miesięcy przez dwie godziny nie myślały o tym, co je boli.

To nie jest obietnica. To obserwacja. Ale obserwacja, którą powtarza mi się na tyle regularnie, że przestałam traktować ją jak przypadek.

Więcej niż ładny obrazek

Kiedy kończę pracę nad ilustracją botaniczną — i mówię o tej chwili, gdy odkładam pędzel i patrzę na to, co powstało — nie myślę o tym, czy jest ładna. Myślę o roślinie. O tym, czego się o niej nauczyłam. O chwilach, gdy nie mogłam zrozumieć, skąd bierze się ten kolor, i próbowałam różnych mieszanek, i żadna nie była dobra, i w końcu jedna była.
Myślę o czasie, który przy niej spędziłam.
Obrazek to dowód. Ale nie to jest nagrodą.
Nagrodą są te dwie godziny, gdy byłam tutaj, przy tym kwiatku, przy tym kolorze. Gdy mój umysł — który zazwyczaj biega w pięciu kierunkach jednocześnie — siedział spokojnie i patrzył
To jest sekret malarstwa botanicznego. Nie technika. Nie efekt. Sama droga.